Οι ελιές, δηλαδή συσσωρεύσεις μελαχρωματικών κυττάρων στην επιδερμίδα, είναι τις περισσότερες φορές απολύτως αθώες.
Όσο παραμένουν συμμετρικές, με ομοιόμορφο χρώμα και σταθερό μέγεθος, δεν προκαλούν ανησυχία.
Όταν όμως μια ελιά αλλάζει ξαφνικά σχήμα, χρώμα ή αρχίζει να μεγαλώνει απότομα – ή ακόμα χειρότερα, αν αρχίσει να φαγουρίζει,
να αιμορραγεί ή να δημιουργεί κρούστα – αυτό μπορεί να αποτελεί ένδειξη για πιο σοβαρή πάθηση, όπως το κακόηθες μελάνωμα.
Η έγκαιρη ανίχνευση τέτοιων αλλαγών είναι καθοριστικής σημασίας, καθώς η πρόγνωση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πόσο γρήγορα θα τεθεί η διάγνωση.
Οι δερματολόγοι προτείνουν έναν απλό αλλά αποτελεσματικό τρόπο να αναγνωρίζουμε ύποπτες αλλοιώσεις – τον λεγόμενο κανόνα ABCDE.
Αρχικά παρατηρούμε αν τα δύο μισά της ελιάς είναι όμοια. Οι καλοήθεις ελιές είναι συνήθως κυκλικές ή ωοειδείς με καθαρή συμμετρία.
Εάν η μία πλευρά διαφέρει εμφανώς από την άλλη, είναι λόγος για εξέταση. Επίσης, τα όρια πρέπει να είναι καθαρά – ασαφή ή ακανόνιστα περιγράμματα προκαλούν ανησυχία.
Το χρώμα πρέπει να είναι ομοιογενές – αν παρατηρηθούν πολλαπλές αποχρώσεις, όπως μαύρο, κόκκινο, μπλε ή λευκό, τότε επιβάλλεται να την δει ειδικός.
Το μέγεθος μετράει επίσης – αν ξεπερνά τα 6 χιλιοστά, περίπου όσο η γόμα ενός μολυβιού, καλό είναι να αξιολογηθεί από γιατρό.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο όμως είναι η εξέλιξη στον χρόνο – αν αλλάζει το μέγεθος, το χρώμα, η υφή ή εμφανίζονται νέα συμπτώματα.
Αν και οι ελιές συγκεντρώνουν την προσοχή, υπάρχουν και άλλοι τύποι δερματικών αλλοιώσεων που απαιτούν εξίσου προσοχή.
Η ακτινική υπερκεράτωση είναι μια τραχιά, ξεφλουδισμένη περιοχή που συνήθως προκύπτει από μακροχρόνια έκθεση στον ήλιο και μπορεί να εξελιχθεί σε καρκίνωμα εκ πλακωδών κυττάρων.
Το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα συνήθως εμφανίζεται ως γυαλιστερό ή κηρώδες εξόγκωμα, ιδιαίτερα σε περιοχές που εκτίθενται στον ήλιο όπως το πρόσωπο και ο λαιμός.
Το πλακώδες καρκίνωμα μπορεί να μοιάζει με σκληρό, κοκκινωπό οζίδιο ή επίπεδη, φολιδωτή αλλοίωση που δεν επουλώνεται.
Η σμηγματορροϊκή υπερκεράτωση είναι συνήθως αβλαβής, εμφανίζεται ως καφέ ή μαύρη κηλίδα και φαίνεται σαν να είναι «κολλημένη» πάνω στο δέρμα – ωστόσο, συχνά προκαλεί σύγχυση καθώς μοιάζει με κακοήθη βλάβη.
Άλλα προειδοποιητικά σημάδια περιλαμβάνουν την ξαφνική εμφάνιση ή ταχεία αύξηση ενός μορφώματος. Αν γύρω από την αλλοίωση εμφανιστεί φαγούρα, πόνος ή αιμορραγία, πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη.
Το ίδιο ισχύει όταν αλλάζει το χρώμα εκτός των αρχικών ορίων ή σχηματίζεται πληγή που δεν επουλώνεται.
Ένας από τους πιο χρήσιμους τρόπους πρόληψης είναι η τακτική αυτοεξέταση – τουλάχιστον μία φορά τον μήνα.
Με τη βοήθεια καλού φωτισμού και καθρέφτη, εξετάζουμε ολόκληρο το σώμα, συμπεριλαμβανομένων του τριχωτού της κεφαλής, των πατουσών, της ράχης και των νυχιών.
Ο στόχος είναι να εντοπιστούν εγκαίρως τυχόν νέες ή μεταβαλλόμενες αλλοιώσεις.
Αν παρατηρήσουμε κάτι ύποπτο, πρέπει να προγραμματίσουμε επίσκεψη σε δερματολόγο, ο οποίος μπορεί να κάνει δερματοσκόπηση, βιοψία ή και αφαίρεση της αλλοίωσης.
Η προστασία από την ηλιακή ακτινοβολία είναι επίσης βασική. Χρησιμοποιούμε καθημερινά αντηλιακό με SPF 30 ή παραπάνω, ακόμα και τις συννεφιασμένες ημέρες.
Αποφεύγουμε την έκθεση στον ήλιο κατά τις ώρες αιχμής, δηλαδή από τις 10 π.μ. έως τις 4 μ.μ., και φοράμε καπέλο, γυαλιά ηλίου και ρούχα με μακριά μανίκια.
Η χρήση σολάριουμ είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη – αυξάνει τον κίνδυνο μελανώματος έως και 75%.
Μια πραγματική ιστορία δείχνει τη σημασία της έγκαιρης διάγνωσης. Η Σαμπίνα, 42 ετών και δασκάλα, αγνόησε για καιρό μια ελιά στο μπράτσο της, πιστεύοντας πως ήταν κάτι αθώο λόγω ηλικίας.
Όμως με τον καιρό έγινε πιο σκοτεινή και απέκτησε ακανόνιστο σχήμα. Όταν τελικά επισκέφθηκε γιατρό, διαγνώστηκε με μελάνωμα.
Ευτυχώς, χάρη στην έγκαιρη παρέμβαση, η βλάβη αφαιρέθηκε πριν εξαπλωθεί.
Σήμερα, η Σαμπίνα ενθαρρύνει όλους να είναι προσεκτικοί: «Αν δεις κάτι περίεργο στο δέρμα σου, μην το αγνοήσεις. Μπορεί να σου σώσει τη ζωή.»
Ο καρκίνος του δέρματος δεν κάνει διακρίσεις – όμως η σωστή πληροφόρηση και η έγκαιρη παρατήρηση είναι τα πιο ισχυρά μας όπλα.
Το σώμα μας μιλά – το ερώτημα είναι αν είμαστε διατεθειμένοι να το ακούσουμε.
